aug 29, 2020 | nieuws
Samen met bewoners op pad naar aardgasvrije wijken: zes learnings
Aardgasvrije wijken. Alle gemeenten willen die voor elkaar boksen. Maar hoe doe je dat? Wanneer betrek je de bewoners erbij? Wat zijn de do’s en don’ts? Graag deel ik enkele aanbevelingen. Vanuit mijn eigen praktijk, maar nuttig voor iedereen die met dit complexe thema te maken heeft. Beetje bij beetje komen we er wel!
In bijna alle gemeenten in Nederland worden de eerste stappen gezet op weg naar aardgasvrij wonen. Eind 2021 moet de transitievisie warmte uiterlijk gereed zijn en uiteindelijk horen daar ook wijkuitvoeringsplannen bij. In september/oktober 2020 worden de nieuwe proeftuinwijken door de overheid bekendgemaakt. Sommige gemeenten zijn al gestart met experimenten en andere nog niet. In welk stadium een gemeente ook verkeert, de volgende learnings zijn van belang
1. zorg voor procedurele rechtvaardigheid
Procedurele rechtvaardigheid gaat over de manier waarop mensen zich behandeld voelen en of zij het proces als eerlijk ervaren. En dat betekent dat je het proces schets en bewoners vervolgens blijft informeren over de voortgang. En bijvoorbeeld ook duidelijk bent in het te volgen democratische proces en wat dat inhoudt voor bewoners.
2. kies je rol als gemeente zorgvuldig
Het is goed om je te realiseren dat je nooit met een schone lei begint. Er is soms nou eenmaal wantrouwen richting de gemeente of de overheid. Het is aan te raden je als gemeente vooral op te stellen als facilitator, stimuleerder en aanjager van het wijkproces vanuit je beleid. Je pakt als gemeente de verantwoordelijkheid om het onderwerp te agenderen en het proces vorm te geven. De inhoud die bepaal je samen met bewoners.
3. neem zoveel mogelijk wijkbewoners mee
Werk aan het bereiken van zoveel mogelijk buurtbewoners en wees je bewust van de positie van de verschillende bewoners.
4. maak onderscheid tussen de woningeigenaar en de bewoners
Als gemeente zijn de woningeigenaren uiteindelijk je gesprekspartner, want zij moeten de investeringen doen. En zorg er ook voor dat alle bewoners van de wijk, dus inclusief huurders, goed geïnformeerd zijn. Want ze vormen samen een buurt, waar wellicht ook onderwerpen zijn die hen binden.
5. maak er werk van om weerstanden te begrijpen, want daar zit je sleutel tot succes
Om bewoners echt in actie te zien komen, moet eerst de weerstand overwonnen worden. Luister écht naar ze. Door hun weerstand te begrijpen, kun je bij het opschalen steeds beter weerstanden herkennen en daarop anticiperen.
6. geef handelingsperspectief
Handelingsperspectief bieden is het wegnemen of verzachten van de eerstvolgende drempel. Maak het concreet en de eerste stapjes makkelijk voor bewoners om aan te haken. Dit is een zeer belangrijke aanbeveling en geldt voor de gehele energietransitie. Waak ervoor om niet te blijven hangen in informeren.
Een one size fits all aanpak? Was het maar zo eenvoudig! Zelden is er een aanpak die iedereen goed past. Zo vraagt ook aardgasvrij in elke gemeente om een eigen aanpak. Omdat iedere inwoner anders is bijvoorbeeld, omdat de cultuur verschilt, of omdat de demografische factoren variëren. Maar de bewonerscollectieven, ondersteunt met tooling en stappenplannen zijn wel degelijk opschaalbaar, en vormen de basis van het succes!
Deze column verscheen eerder in Binnenlands Bestuur waar Roel Woudstra, directeur Stichting Buurkracht, maandelijks voor schrijft.
aug 25, 2020 | nieuws
Hoe haalbaar is een lokale en duurzame energiemarkt? Drie jaar Gridflex Heeten
Hoe haalbaar de lokale en duurzame energiemarkt is, onderzochten wij de afgelopen drie jaar samen met diverse consortiumpartners aan de hand van een uniek praktijkexperiment: Gridflex Heeten. We testten nieuwe tariefmodellen en gebruikten voor het eerst zeezoutbatterijen in een praktijksituatie. En de hele buurt deed mee! De lessons learned bieden veel potentie voor toekomstige projecten. Nieuwsgierig? Kijk de webinar hierover terug, bekijk het persbericht en/of download het whitepaper.
Veranderende energiebronnen én veranderende vraag
Niet alleen de energiebronnen veranderen, maar ook de vraag naar energie verandert. Denk aan elektrisch rijden, elektrisch verwarmen en elektrisch koken. De huidige wet- en regelgeving beperkt tegelijkertijd initiatieven om nieuwe energiesystemen en marktmodellen te ontwikkelen. Het gevolg: we proberen te weinig – we leren te weinig en daarom gebeurt er te weinig. En dat terwijl de energiekosten blijven stijgen.
Wat de praktijk zegt
Is het mogelijk om de energievraag en het -aanbod optimaal af te stemmen door lokale, duurzame opwek en plaatselijke opslag? Dit bespraken we in onze webinar Is een lokale en duurzame energiemarkt haalbaar? Gridflex in Heeten, dat drie jaar als pilot heeft gefungeerd en allerlei learnings heeft opgeleverd, stond hierin centraal.
Benieuwd?
Kijk de webinar terug en/of download het whitepaper.
Gridflex in het kort
In 2017 is in het Overijsselse Heeten de allereerste Nederlandse pilot om een lokale en duurzame energiemarkt op te zetten gestart. Deze proef, Gridflex genaamd, is erop gericht om de energie zoveel mogelijk daar te gebruiken waar deze ook opgewekt is, dus in de woning zelf, bij de buurman of in de wijk. Deelnemers krijgen nauwkeurig inzicht in hun eigen energieverbruik en de stroom die zonnepanelen op de daken opwekken worden via zeezoutbatterijen in de buurt verdeeld. Aan dit unieke proefproject deed 100 procent van de buurtbewoners mee.
Experimenteerregeling
Het opzetten van een lokale energiemarkt is mogelijk doordat energiecoöperatie Endona vanuit de experimenteerregeling een ontheffing van de Elektriciteitswet heeft verkregen. Doordat de energie zoveel mogelijk lokaal opgeslagen, verhandeld en gebruikt wordt, hoeft deze niet ingekocht te worden. Daardoor worden de kosten voor energie in de wijk verrekend. Het doel is om tot een businesscase te komen, die schaalbaar en toepasbaar is voor de toekomst.
Samen met de buren
Een belangrijk kenmerk van het Gridflexproject is de buurtinspanning (voor met name dit stuk heeft Stichting Buurkracht een rol gespeeld). Waar energiebesparing normaliter een individuele inspanning is, gebeurt het hier met de straat, wijk of buurt. De pilot moet uitwijzen welke invloed deze gezamenlijke aanpak heeft op gedragsverandering bij de deelnemers. De verwachting is dat door gezamenlijk aan energiebesparing te werken, er creatiever en bewuster met energie om gegaan wordt.
Partners
Bij de pilot zijn diverse partijen betrokken: Enexis Netbeheer, Energiecoöperatie Endona, Enpuls, Universiteit Twente, Escozon, ICT Automatisering, DrTen en Stichting Buurkracht. Op gridflex.nl zijn de rollen van deze partijen nader toegelicht.
aug 17, 2020 | nieuws
In Nuenen zijn de eerste EnergyParty’s gehouden. Jos Habraken, ambtenaar Duurzaamheid bij de gemeente, fungeerde als gastheer van zijn EnergyParty. Net als bij de andere party, spraken ook hier buurt- en dorpsgenoten in een informele setting met elkaar over energie besparen, werden er tips uitgewisseld en plannen met elkaar gemaakt. Ook zijn er allerlei nieuwe contacten ontstaan om elkaar te helpen met energiebesparingen. Alle aanwezigen zijn van plan om op de korte termijn energie besparende maatregelen te nemen.
“Het was heel waardevol om zelf een EnergyParty mee te maken. Niet alleen om zo zelf het feestje te ervaren dat nog veel meer Nuenenaren de komende tijd meemaken, maar ook omdat ik tot heel nuttige inzichten ben gekomen over mijn eigen energieverbruik. Binnenkort ga ik tochtstrips plaatsen en ik ga me verder verdiepen in zonnepanelen,” aldus Jos Habraken, ambtenaar Duurzaamheid en gastheer van een EnergyParty.
Nieuwe inzichten
“Ik vond de EnergyParty heel plezierig én heel informatief. De bijeenkomst heeft ook mijn ideeën om mijn huis verder te verduurzamen versterkt. Ik heb al zonnepanelen en een regenton en let op mijn verbruik, maar wil graag nog meer stappen zetten. Zo loop ik al een aantal jaren met het idee rond om het dak te isoleren – daar ga ik me nu eens echt serieus op oriënteren. De EnergyParty heeft ook mijn beeld van zonnecollectoren positief beïnvloed; die leveren misschien meer op dan ik dacht,” aldus Arend Jan Klinkhamer, deelnemer aan de EnergyParty.
Dit is een EnergyParty
Tijdens een (online) EnergyParty bekijken 6 a 8 deelnemers samen hun energieverbruik én bespaarmogelijkheden aan de hand van speciale kaarten. Een professionele gespreksleider begeleidt de avond. Na afloop heeft iedereen een concreet en persoonlijk actieplan voor energiebesparende maatregelen die passen bij ieders behoefte en mogelijkheden. De ervaring leert dat de meeste mensen ook daadwerkelijk tot actie overgaan.
Door heel het land
Deventer, Meierijstad, Hollands Kroon, Den Bosch. Door heel het land en jaarrond vinden er EnergyParty’s plaats. En sinds kort hebben we ook een variant voor wie de eigen omgeving letterlijk wil vergroenen, de GroenParty’s!
aug 6, 2020 | nieuws
Aardgasvrije wijken. Alle gemeenten willen die voor elkaar boksen. Maar hoe doe je dat? Wanneer betrek je de bewoners erbij? Wat zijn de do’s en don’ts? Hoe positioneer je je als gemeente richting de wijkbewoners? Christel van de Craats van de gemeente Amsterdam en Irmy Bran – van Paassen van Stichting Buurkracht presenteerden onlangs via een webinar de meest recente learnings en praktijkvoorbeelden.
In bijna alle gemeenten in Nederland worden de eerste stappen gezet op weg naar aardgasvrij wonen. Eind 2021 moet de transitievisie warmte uiterlijk gereed zijn en uiteindelijk horen daar ook wijkuitvoeringsplannen bij. In september/oktober 2020 worden de nieuwe proeftuinwijken door de overheid bekendgemaakt. Sommige gemeenten zijn al gestart met experimenten en andere nog niet.
Momentum voor aardgasvrij is nu
Ook Stichting Buurkracht is actief op het thema aardgasvrij, momenteel in negen wijken in onder meer Amsterdam. Onze Wijkaanpak Energie is erop gericht om wijkbewoners actief te betrekken bij het maken van een wijkplan aardgasvrij. Samen met Christel van de Craats van de gemeente Amsterdam als gastspreker, hebben we op 30 juli 2020 een webinar georganiseerd om onze ervaringen te delen met andere gemeenten.
Elkaar verder op weg helpen
Waarom? Vanwege de hierboven geschetste ontwikkelingen. Maar ook omdat iedereen die met aardgasvrij te maken heeft, zoekende is naar wat wel en niet werkt. Met het delen van onze wederzijds ervaringen helpen we elkaar weer een stukje verder op weg en voorkomen we dat iedereen het wiel zelf moet uitvinden.
Hier zijn ze: de zes aanbevelingen
In de whitepaper zijn alle aanbevelingen terug te lezen, voorzien van uitleg en praktische voorbeelden uit onder andere de Amsterdamse Molenwijk. De aanbevelingen kunnen elke gemeente, groot of klein, al actief met aardgasvrij of niet, weer een stapje verder brengen!
1. zorg voor procedurele rechtvaardigheid
Procedurele rechtvaardigheid gaat over de manier waarop mensen zich behandeld voelen en of zij het proces als eerlijk ervaren.
2. kies je rol als gemeente zorgvuldig
Het is goed om je te realiseren dat je nooit met een schone lei begint. Er is soms nou eenmaal wantrouwen richting de gemeente of de overheid. Het is aan te raden je als gemeente vooral op te stellen als facilitator, stimuleerder en aanjager van het wijkproces vanuit je beleid.
3. neem zoveel mogelijk wijkbewoners mee
Werk aan het bereiken van zoveel mogelijk buurtbewoners en wees je bewust van de positie van de verschillende bewoners.
4. maak onderscheid tussen de woning-eigenaar en de bewoners
Als gemeente zijn de woningeigenaren uiteindelijk je gesprekspartner, want zij moeten de investeringen doen. Kijk naar de gezamenlijke perspectieven om ze te helpen onderling op één lijn te komen. Zorg er vervolgens voor dat de bewoners van de wijk, inclusief huurders, goed geïnformeerd zijn.
5. maak er werk van om weerstanden te begrijpen, want daar zit je sleutel tot succes
Om bewoners echt in actie te zien komen, moet eerst de weerstand overwonnen worden. Luister écht naar ze. Door hun weerstand te begrijpen, kun je bij het opschalen steeds beter weerstanden herkennen en daarop anticiperen.
6. geef handelingsperspectief
Handelingsperspectief bieden is het wegnemen of verzachten van de eerstvolgende drempel. Dit is een zeer belangrijke aanbeveling en geldt voor de gehele energietransitie. Waak ervoor om niet te blijven hangen in informeren.
Meer weten over bewoners betrekken op weg naar aardgasvrije wijken?
Download het volledige whitepaper Samen met bewoners op weg naar aardgasvrije wijken of neem contact op met Irmy Bran – van Paassen via irmy@buurkracht.nl.
jul 29, 2020 | case, nieuws
Via een virtuele buurtbijeenkomst kan je uitstekend een grote groep buurtgenoten bereiken. Daarvoor leverden de buurtteams in Wassenaar het bewijs, toen zij op 8 juli hun lokale aanbod voor zonnepanelen online presenteerden. De score: meer dan 200 online bezoekers en inmiddels over de 100 offerteaanvragen op de teller – die nog loopt. Fysiek of online: het kan dus allebei!
Stipt om 20.00 uur ging de buurtbijeenkomst-op-afstand van start: een live uitzending vanuit het Teylershuis. Daar waren Mireille Soeters en Kees van der Kroft aangeschoven aan tafel bij gastheer Djoera Eerland van Buurkracht. Als vertegenwoordigers van de vier buurtteams die de handen ineengeslagen hebben – Nieuw Wassenaar, Deijleroord, Park de Kievit en Wassenaar Centrum – deden zij als professionele tv-persoonlijkheden uit de doeken hoe zij tot hun gezamenlijke zonnepanelenaanbod zijn gekomen.
Coronacrisis
De Coronacrisis hielp niet bepaald mee. Een fysieke bijeenkomst om het aanbod aan de buurtgenoten te presenteren kon niet plaatsvinden en van uitstel wilde niemand weten. Buurkracht ontwikkelde daarom binnen afzienbare tijd een succesvolle formule voor een online bijeenkomst, die nu in elke gemeente ingezet kan worden. En zo kon het met veel zorg geselecteerde aanbod in Wassenaar dus toch worden gepresenteerd aan de buurten. In het kort: afhankelijk van de installatie waarvoor je als inwoner kiest, ben je meestal tussen de € 3.000,- en € 4.000,- kwijt. Of eigenlijk niet kwijt, want die investering verdien je gemiddeld in 6 tot 7 jaar terug.
Zonnepanelen op één
De kiem voor het aanbod werd geplant tijdens de Wassenaarse Klimaattafels, waar de gemeente lokale verduurzamingsinitiatieven samenbrengt. In samenwerking met Buurkracht zijn vandaaruit buurtteams gevormd, en die hebben elkaar weer opgezocht. De teams hebben elk in hun eigen buurt een enquête uitgezet om te polsen voor welke vormen van verduurzaming belangstelling was. Zonnepanelen bleken overal bovenaan te staan. Vandaar dat de buurtteams hiermee als eerste aan de slag zijn gegaan.
Zorgvuldige selectie
Veel werk ging zitten in het selecteren van een leverancier. Hierover ontfermde Mireille zich, samen met uit elk ander team één vertegenwoordiger. Ze schreven acht lokale partijen aan, van wie er vijf enthousiast reageerden en bovendien een mooi aanbod neerlegden. Om een uiteindelijke keuze te maken, ging het offerteteam bij alle aanbieders langs met een lijst van wel 70 vragen. “We hebben bijvoorbeeld scherp gekeken naar de service, de kwaliteit van de producten, de garanties, maar ook naar: hoe komt de leverancier over? Zou ik er zelf mee willen werken? En ten slotte ook naar de prijs.”
Heldere uitleg en ruimte voor vragen
De keuze viel uiteindelijk op de firma Freek van Os, een gerenommeerd familiebedrijf uit Voorschoten. Harm van Os was bij de online bijeenkomst aanwezig om uitleg te geven over hoe zonne-energie werkt, wat de mogelijkheden zijn voor zonnepanelen, wat komt erbij kijken, hoe zijn bedrijf te werk gaat en hoe bewoners van Wassenaar gebruik kunnen maken van de zonnepanelenactie. Ook beantwoordde hij samen met Mireille vragen die uit de buurten digitaal binnenstroomden. Van ‘Kan ik zonnepanelen combineren met een groen dak?’ (ja, maar ze nemen wel zon weg voor je planten) tot ‘Moet ik zonnepanelen apart verzekeren?’ (meestal niet, maar meld ze wel even aan bij je opstalverzekeraar).
Iedereen kan meedoen
Iedereen in Wassenaar, dus niet alleen uit Nieuw Wassenaar, Park de Kievit, Deijleroord en het centrum, kan meedoen. Geïnteresseerden kunnen hun gegevens invullen op het online formulier. De firma Freek van Os brengt dan binnen een week vrijblijvend een globale offerte uit op basis van een softwareprogramma waarmee ze op afstand de situatie kan beoordelen. Vervolgens komt een van de experts langs om ter plaatse de situatie te bekijken en de details door te spreken, waarna de definitieve offerte volgt. Wie daarvoor tekent, kan binnen afzienbare tijd genieten van zelfopgewekte zonne-energie.
Bijeenkomst gemist? Ook iets voor jouw gemeente?
De hele buurtbijeenkomst is hier terug te bekijken. Wil je meer weten over hoe Buurkracht je kan helpen ook in jouw gemeente succesvolle buurtinitiatieven van de grond te tillen en volle (virtuele) zalen te trekken? Neem dan contact op met Floris Baggerman.
jul 21, 2020 | nieuws
In deze tijd van coronamaatregelen, quarantaine en social distancing lijkt de gemeenschapszin alleen maar toe te nemen. Dat biedt ook nieuw perspectief voor burgerparticipatie. Roel Woudstra, directeur Buurkracht: “Er is nu momentum waar je als gemeente op kan inspelen.”
Op veel plaatsen ontstaan creatieve initiatieven om elkaar door deze periode heen te slepen en in verbinding te blijven: buren die boodschappen doen voor kwetsbare buurtgenoten, die elk op hun eigen balkon samen een work-out doen, afhaalmaaltijden voor elkaar koken. Woudstra: “Bij dit alles werken internet en apps als de handige katalysator. Dáár komen we elkaar regelmatig tegen, ook nu we weer meer bewegingsvrijheid hebben. Daarom maken we nu gebruik van platforms en tools waar we in februari nog nooit van gehoord hadden, alsof we ons hele leven al niet anders gewend zijn.”
Buurtaanpak in bits en bytes
De groeiende sociale cohesie in combinatie met de razendsnelle digitaliseringsslag vormt een ideale voedingsbodem voor bewonersinitiatieven. “Om gemeenten en bewoners daarbij te helpen heeft ook Buurkracht zijn aanpak vertaald naar bits en bytes”, zegt Woudstra. “Zo zijn onze buurtfeestjes online gegaan. Naast de online borrel, de virtuele pubquiz en de digitale escape room zijn er nu dus ook coronaproof varianten op de EnergyParty en de GroenParty.”
Vrolijke digitale straatfeesten met effect
Tijdens de EnergyParty’s komen buren gezellig samen in de chatroom om hun energierekeningen te vergelijken, in plaats van dat ze om de tafel gaan. En met de online GroenParty’s gaan ze net zo makkelijk in gesprek over vergroening van hun eigen buitenruimtes. Woudstra: “We maken er vrolijke, toegankelijke ‘straatfeestjes’ van, waarbij steeds een gespreksleider aanhaakt die de avond begeleidt met speciale spelkaarten, tips en informatie over subsidies of inkoopvoordelen. Het effect blijft hetzelfde: ook in de online omgeving steken buren elkaar aan met hun enthousiasme. Bijna alle deelnemers aan EnergyParty’s gaan over op kleine maatregelen en 58 procent neemt grote maatregelen, zoals zonnepanelen en isolatie.”
Opmaat naar opschaling
De ervaring leert dat deze party’s vaak een opmaat vormen naar meer en grootschaligere buurtinitiatieven. Van zwerfvuil opruimen tot een gezamenlijke moestuin aanleggen, speelveldjes oppimpen, zonnepanelen inkopen of bijenhotels ophangen. “Allemaal activiteiten waarvoor ook in de anderhalvemetersamenleving genoeg ruimte is. En die je, juist nu digitaal het nieuwe normaal is, goed kan opschalen. Wij hebben zelfs al coronavrije trajecten uitgestippeld om wijken op weg te helpen naar een aardgasvrije toekomst. Laten we van de nood een deugd maken: op naar burgerparticipatie 2.0.”
Dit artikel verscheen in juni 2020 in Binnenlands Bestuur
Meer weten?
EnergyParty’s
EnergyParty’s gaan digitaal
En van vergroenen een feestje maken? Dat kan met de GroenParty’s!
