sep 30, 2021 | nieuws
De Regionale Energiestrategieën en Transitievisies warmte staan grotendeels op papier. Een aantal contouren is hierin geschetst, maar vaak nog niet wáár de windmolens of wannéér bewoners van het aardgas af gaan. Dus wat nu? En vooral hóe? Want we willen allemaal een gedragen plan, waar bewoners en bedrijven zelf mee aan de slag gaan. Aan het woord is Roel Woudstra, directeur van Stichting Buurkracht.
Wat is essentieel voor een effectieve buurt- en wijkaanpak?
“Een lange adem. Wat ik daarmee bedoel is dat er meer voor nodig is dan samen met de buren een zonnepanelenactie organiseren. Bewonersinitiatieven moeten een structureel karakter krijgen. Door langere tijd samen plannen te maken en acties te ondernemen om stap voor stap te bouwen aan de energie- en warmtetransitie. Dat structurele karakter ontstaat niet zomaar en vergt dus een lange adem. Maar door gericht en gedoseerd te ondersteunen op proces, communicatie en technische kennis kunnen veel initiatieven uitgroeien tot een blijvende samenwerking tussen bewoners – en op termijn helemaal op eigen benen staan.”
Klinkt mooi, maar werkt dit in de praktijk ook zo?
“In de buurten waar Buurkracht actief is, zien we deze groeicyclus van bewonersinitiatieven steeds vaker terug. Het begint allemaal met een buurtidee van een of meerdere bewoners die zich vervolgens verenigen in een buurtteam. In teamverband gaan zij dat idee uitwerken om daarna de rest van de buurt te betrekken en enthousiasmeren mee te doen. Wat dan ook gebéurt: een individuele isolatieactie mondt vaak uit in een actie waar het gros van de buurt aan meedoet.”
En zo is er een nieuw kiempje gelegd?
“Precies! Want zo’n eerste buurtsucces smaakt vaak naar meer; dezelfde of juist andere bewoners staan te popelen een nieuwe actie op te zetten. En dan begint het proces van initiëren, activeren en bestendigen opnieuw. Zo ontstaat er een vliegwieleffect, met steeds meer initiatiefnemers, meer deelnemers en meer activiteiten. Een vruchtbaardere bodem voor participatietrajecten kun je je bijna niet wensen.”
Hoe plukken de RES en Transitievisies warmte hier de vruchten van?
Het grote winstpunt is dat er structurele verbinding ontstaat. Tussen bewoners onderling, en tussen bewoners en de gemeente. Daarnaast heb je als gemeente een helder aanspreekpunt in de buurt. Een collectief dat niet alleen zichzelf maar een brede groep bewoners vertegenwoordigt. Dat meedenkt en bijdraagt aan draagvlak én participatie in de buurt. Zo ontstaat de versnelling die nodig is om de wijkaanpak én de uitvoering van de lokale energiestrategie en Transitievisies succesvol te maken. Bewonersinitiatieven zorgen bovendien voor versterking van de sociale structuren in de wijk en buurt. Een niet te onderschatten bijvangst.
Meer weten?
Stichting Buurkracht brengt al meer dan acht jaar buurtbewoners in beweging en ondersteunt onder meer gemeenten bij hun burgerparticipatietrajecten. Regelmatig organiseert Buurkracht hierover webinars en kennissessies. Zie voor een overzicht stichtingbuurkracht.nl/webinars. Meer weten over de werkwijze en groeicyclus van Buurkracht? stichtingbuurkracht.nl/werkwijze
Dit artikel is in september 2021 ook verschenen in het VNG Magazine
sep 23, 2021 | nieuws
Persbericht | Samenwerking tussen Participatiecoalitie en Rijksoverheid wordt voortgezet
Tijdens Prinsjesdag is bekend gemaakt dat de ministeries van Binnenlandse Zaken en Economische Zaken en Klimaat hun samenwerking met de Participatiecoalitie verlengen. Dit betekent dat de Participatiecoalitie in ieder geval ook in 2022 verder werkt aan het actief betrekken van bewoners bij het realiseren van de doelen uit het Klimaatakkoord. Met als doel: een maatschappelijk gedragen en natuurinclusieve energietransitie. De Participatiecoalitie is een samenwerking van vijf maatschappelijke organisaties: de Natuur en Milieufederaties, HIER, LSA Bewoners, Energie Samen en Stichting Buurkracht. De coalitie is in 2018 ontstaan en voortgekomen uit de Klimaattafels.
Voortzetten van de samenwerking betekent erkenning voor de meerwaarde van bewoners-(initiatieven) bij de energietransitie
“Het succesvol uitvoeren van het Klimaatakkoord lukt alleen sámen met bewoners. Gelukkig zien steeds meer gemeenten dit ook. Zo zijn er inmiddels meer dan 80 bewonersinitiatieven en gemeenten die hebben besloten gezamenlijk voor aardgasvrij in de wijk te gaan. En ook in de RES-plannen zien we een steeds prominentere plek voor burgers. Tegelijkertijd hebben we nog een lange weg te gaan en is versnelling noodzakelijk. We zijn dan ook enorm blij dat we ons als coalitie ook na 2021 hard mogen maken voor bewoners en hun bewonersinitiatieven in de energietransitie”, aldus Gijs Termeer, vanuit HIER voorzitter van de stuurgroep.
De rol van de Participatiecoalitie vanaf 2022
In de vervolgperiode komt in het werk van de Participatiecoalitie nog meer de nadruk te liggen op het aanspreken van de zogenaamde middengroep, de mensen voor wie energie en klimaat niet de eerste prioriteit is, maar die wel een sleutelrol vervullen voor een succesvolle transitie. Waar de Participatiecoalitie in de afgelopen jaren vooral bewonersinitiatieven ondersteunde bij het opzetten van een professionele samenwerking de gemeente, zal de focus in 2022 ook komen te liggen op het verder vormgeven en uitbreiden van deze lokale samenwerkingen.
Daarnaast vraagt de nieuwe fase van de RES een vernieuwde rol van de coalitie. Een rol met nog meer aandacht voor een goede inpassing van duurzame energie in natuur en landschap. En, een nog bredere betrokkenheid van bewoners en bewonerscollectieven bij de ontwikkeling van duurzame energieprojecten. Met deze nieuwe plannen en activiteiten worden bewoners en hun collectieven nog beter ondersteund met kennis, training, begeleiding en nieuwe methodieken om samen te werken aan een echt duurzame energietransitie: maatschappelijk gedragen én natuurinclusief.
Over de Participatiecoalitie
De Participatiecoalitie is een samenwerking van vijf maatschappelijke organisaties: de Natuur en Milieufederaties, Klimaatstichting HIER, LSA Bewoners, Energie Samen en Stichting Buurkracht. Door het bundelen van kennis en ervaring over bewonersparticipatie komen goede buurt- en wijkplannen tot stand waar inwoners bij betrokken zijn en achter staan. De Participatiecoalitie weet wat er lokaal speelt en zet haar gezamenlijke netwerk in om samen de overgang naar hernieuwbare energieopwekking te maken en de slagingskans van energieprojecten in gemeente of regio’s te vergroten. Om de afspraken uit het Klimaatakkoord te kunnen realiseren, werkt de Participatiecoalitie samen met het NPRES, het PAW en de ministeries van Binnenlandse Zaken en Economische Zaken.
participatiecoalitie.nl
aug 31, 2021 | inspiratie, nieuws
Als buurtbegeleider bij Stichting Buurkracht weet Floris Baggerman goed wat er speelt onder bewoners en wat je moet doen om van ideeën voor de buurt een succes te maken…of juist niet. Daarom: 5 vragen aan Floris over het met elkaar aan de slag gaan in de buurt.
1 Steeds meer mensen zijn met elkaar actief in hun eigen omgeving. Ze organiseren een collectieve isolatieactie of leggen een buurtmoestuin aan bijvoorbeeld. Waarom zou je eigenlijk samen met buurtbewoners aan de slag gaan?
“Omdat het leuker en makkelijker is dan alleen! Veel mensen hebben allerlei plannen en ideeën over hun woning en hun buurt, maar vaak blijft het daarbij. Vanwege tijdgebrek of omdat ze niet weten hoe te beginnen. Door de handen ineen te slaan met buurtgenoten verdeel je de taken. De een bijt zich graag vast in offertes, terwijl de ander juist energie krijgt van het regelen en organiseren. Zo is een plan opeens een stuk realistischer om uit te voeren. En door de rest van de buurtbewoners te enthousiasmeren en deel te laten nemen aan een actie is de héle buurt in een keer een stuk groener, duurzamer of veiliger.”
2 Wat kun je zoal samen doen?
“Er is van alles mogelijk, van klein tot groot en van eenmalig tot structureel. Zo zijn er buurten die met relatief kleine maatregelen toch al voor positieve impact zorgen in de buurt. Bijvoorbeeld door wekelijks zwerfafval op te ruimen, door een speeltuin rookvrij te maken of door vlinderkastjes en insectenhotels te plaatsen. Ook grotere acties op het gebied van verduurzamen en vergroenen zijn heel geschikt om samen aan te pakken. In flink wat buurten schitteren inmiddels zonnepanelen op daken en genieten bewoners van een comfortabelere woning dankzij een collectieve isolatieactie. En in bijvoorbeeld Rotterdam combineren bewoners groene daken met zonnepalen. Met als resultaat: daken die groene energie opwekken en er tegelijkertijd voor zorgen dat woningen in de zomer aangenaam koel blijven.”
3 Met wat voor een burenactie begin je?
“Elk idee is een goed idee zolang je er maar iets mee doet! Buurtbewoners weten zelf het beste waar behoefte aan
is in hun buurt. In een nieuwbouwbuurt zijn dat eerder acties om de buurt groener te maken, terwijl in een buurt met oudere
woningen energiebesparende acties juist hoog op de wensenlijst staan. En weet je wat het leuke is? Met welke burenactie je ook start, vaak leidt de ene actie weer tot een nieuwe. Zo zijn bewoners in het Overijsselse Barsbeek ooit begonnen met een collectieve zonnepanelenactie, volgde er een actie om een buurt-AED te realiseren en zijn ze nu bezig met aardgasvrijvoorbereidingen. Met elkaar aan de slag gaan, werkt nu eenmaal aanstekelijk!”
4 Wat ligt het meest voor de hand als je met de buurt wil verduurzamen?
“We zien dat veel buurtbewoners kiezen voor collectieve zonnepanelenacties en isolatiemaatregelen, zoals spouwmuur-, vloer of glasisolatie. Dat zijn acties die goed voor het milieu zijn en waarvan je de voordelen ook in je portemonnee voelt. Maar je hoeft niet meteen met dergelijke grote acties te beginnen. Met kleine energiebesparende maatregelen, zoals het plaatsen van tochtstrips of door sluipverbruik tegengaan, zet je ook al stapjes in de goede richting. En ook dat kun je met elkaar aanvliegen. Zo organiseren diverse buurten Gluren bij duurzame burendagen. Buurtbewoners die al energiebesparende maatregelen hebben genomen, zetten dan hun deur open voor geïnteresseerde omwonenden. Om inspiratie op te doen of om praktische tips uit te wisselen.”
5 Wat zijn de succesfactoren van een burenactie in een notendop?
“Vlieg een actie stap voor stap aan, zo hou je het leuk en behapbaar en voorkom je dat een actie halverwege doodbloedt. Daarnaast hoef je het wiel niet opnieuw uit te vinden. Veel mensen in andere buurten of plaatsen zijn jou al voor gegaan, dus kijk eens hoe zij te werk zijn gegaan. Maak ook gebruik van de kennis die er is in je eigen buurt. Vraag eens wat rond en je zult versteld staan wat het je oplevert. En tenslotte, doe het samen. Samen is makkelijker en houdt de energie en vaart erin. En bovenal, samen is leuk!”
aug 30, 2021 | nieuws
Als buurtbegeleider bij Stichting Buurkracht is Floris Baggerman een man van de praktijk, iemand die dagelijks contact heeft met buurtteams en precies weet wat er speelt. En wat je moet doen om van ideeën voor de buurt een succes te maken…of juist niet. Ofwel Floris is dé expert als het gaat om bewonersinitiatieven. We vroegen hem naar de vijf vragen die bewoners en gemeenten hem het vaakst stellen.
1 Steeds meer mensen zijn met elkaar actief in hun eigen omgeving. Ze organiseren een collectieve isolatieactie of leggen een buurtmoestuin aan bijvoorbeeld. Waarom zou je eigenlijk samen met buurtbewoners aan de slag gaan?
“Omdat het leuker en makkelijker is dan alleen! Veel mensen hebben allerlei plannen en ideeën over hun woning en hun buurt, maar vaak blijft het daarbij. Vanwege tijdgebrek of omdat ze niet weten hoe te beginnen. Door de handen ineen te slaan met buurtgenoten verdeel je de taken. De een bijt zich graag vast in offertes, terwijl de ander juist energie krijgt van het regelen en organiseren. Zo is een plan opeens een stuk realistischer om uit te voeren. En door de rest van de buurtbewoners te enthousiasmeren en deel te laten nemen aan een actie is de héle buurt in een keer een stuk groener, duurzamer of veiliger.”
2 Wat kun je zoal samen doen?
“Er is van alles mogelijk, van klein tot groot en van eenmalig tot structureel. Zo zijn er buurten die met relatief kleine maatregelen toch al voor positieve impact zorgen in de buurt. Bijvoorbeeld door wekelijks zwerfafval op te ruimen, door een speeltuin rookvrij te maken of door vlinderkastjes en insectenhotels te plaatsen. Ook grotere acties op het gebied van verduurzamen en vergroenen zijn heel geschikt om samen aan te pakken. In flink wat buurten schitteren inmiddels zonnepanelen op daken en genieten bewoners van een comfortabelere woning dankzij een collectieve isolatieactie. En in bijvoorbeeld Rotterdam combineren bewoners groene daken met zonnepalen. Met als resultaat: daken die groene energie opwekken en er tegelijkertijd voor zorgen dat woningen in de zomer aangenaam koel blijven.”
3 Met wat voor een burenactie begin je?
“Elk idee is een goed idee zolang je er maar iets mee doet! Buurtbewoners weten zelf het beste waar behoefte aan is in hun buurt. In een nieuwbouwbuurt zijn dat eerder acties om de buurt groener te maken, terwijl in een buurt met oudere woningen energiebesparende acties juist hoog op de wensenlijst staan. En weet je wat het leuke is? Met welke burenactie je ook start, vaak leidt de ene actie weer tot een nieuwe. Zo zijn bewoners in het Overijsselse Barsbeek ooit begonnen met een collectieve zonnepanelenactie, volgde er een actie om een buurt-AED te realiseren en zijn ze nu bezig met aardgasvrijvoorbereidingen. Met elkaar aan de slag gaan, werkt nu eenmaal aanstekelijk!”
4 Wat ligt het meest voor de hand als je met de buurt wil verduurzamen?
“We zien dat veel buurtbewoners kiezen voor collectieve zonnepanelenacties en isolatiemaatregelen, zoals spouwmuur-, vloer of glasisolatie. Dat zijn acties die goed voor het milieu zijn en waarvan je de voordelen ook in je portemonnee voelt. Maar je hoeft niet meteen met dergelijke grote acties te beginnen. Met kleine energiebesparende maatregelen, zoals het plaatsen van tochtstrips of door sluipverbruik tegengaan, zet je ook al stapjes in de goede richting. En ook dat kun je met elkaar aanvliegen. Zo organiseren diverse buurten Gluren bij duurzame burendagen. Buurtbewoners die al energiebesparende maatregelen hebben genomen, zetten dan hun deur open voor geïnteresseerde omwonenden. Om inspiratie op te doen of om praktische tips uit te wisselen.”
5 Wat zijn de succesfactoren van een burenactie in een notendop?
“Vlieg een actie stap voor stap aan, zo hou je het leuk en behapbaar en voorkom je dat een actie halverwege doodbloedt. Daarnaast hoef je het wiel niet opnieuw uit te vinden. Veel mensen in andere buurten of plaatsen zijn jou al voor gegaan, dus kijk eens hoe zij te werk zijn gegaan. Maak ook gebruik van de kennis die er is in je eigen buurt. Vraag eens wat rond en je zult versteld staan wat het je oplevert. En tenslotte, doe het samen. Samen is makkelijker en houdt de energie en vaart erin. En bovenal, samen is leuk!”
Ook een vraag voor Floris? Neem contact met hem op via floris@buurkracht.nl 
Dit artikel verscheen in augustus ook in de Duurzaamheidsbijlage bij het AD.
aug 20, 2021 | nieuws
Hittestress onder de aandacht brengen van bewoners? In Zandweerd (Deventer) is dat alvast goed gelukt. Hier kleuren deze zomer maar liefst 43 daken groen. Het resultaat van een buurtactie die het duurzaamheidsteam in de wijk opzette in samenwerking met Buurkracht en de Ulebelt. Samen kregen ze zelfs op het laatste moment nog een mooie subsidie rond.
“Als alle groene daken na de zomer zijn aangelegd, heeft Zandweerd er ongeveer 700 m2 groen oppervlak bij”, vertelt Frank Lieuwen niet zonder trots. “Daarmee is dit het grootste groenedakenproject van de stad, en misschien wel van de provincie.” Frank sloot zich in 2019 aan bij het meedenkteam van bewoners die samenwerkten aan een plan om de wijk voor te bereiden op een aardgasvrije toekomst. Uit dit team kwam het duurzaamheidsteam voort.
“Onze buurtbegeleider van Buurkracht, Robert Jansen, had in zijn eigen wijk in Zwolle goede ervaringen met een groenedakenactie en polste bij ons of wij daar ook interesse voor hadden. Toen ben ik samen met nog een paar bewoners – Willemien, Klarie en Ronald – opgesprongen.”
Race tegen de klok
De voorbereidingen gingen meteen van start. Zo ging het team op jacht naar een leverancier. “We zochten een partij uit de buurt die een breed aanbod had aan groene daken en die ook zelf aanlegde. Daarnaast hebben we uiteraard naar de prijs gekeken. Zo kwamen we uit bij Rotsplantenshop, een nog jonge onderneming die ons project ook als een mooie kans zag.” Ondertussen gingen de initiatiefnemers achter de subsidiemogelijkheden aan. “Het Waterschap Drents Overijsselse Delta stelt jaarlijks een tegemoetkoming beschikbaar voor dit soort projecten. Maar qua timing zaten we niet heel gelukkig: de bodem van de subsidiepot was in zicht. Gelukkig vonden we de Ulebelt, een organisatie voor natuur- en milieueducatie die vaker met dit bijltje heeft gehakt, bereid ons hierbij te helpen.”
Doorslaand succes
Toen de contouren van de actie helder waren, was het tijd om de buurt te enthousiasmeren. Frank: “Daarbij heeft Buurkracht ons heel goed gefaciliteerd, onder andere met promotiemateriaal en een online bijeenkomst. We maakten ook tamtam via onze eigen Facebookpagina Zandweerd Stroomt en onze website: zandweertstroomt.nl. We hadden pech dat we vanwege de coronamaatregelen geen live bijeenkomst konden organiseren, maar we hadden al de ervaring dat er online ook veel mogelijk was. Voor veel mensen is een webinar zelfs laagdrempeliger. Dat bleek ook wel: op 19 mei logden bijna 80 buurtgenoten in om zich te laten informeren over de actie. Een doorslaand succes. Joey de Croon van Rotsplantenshop was zelf ook aangeschoven om zijn aanbod toe te lichten. En we konden melden dat dit aanbod nog aantrekkelijker kon worden als we subsidie kregen. Daar hingen wel spelregels aan: de vergoeding van het waterschap bedroeg maximaal € 10.000,-, voor maximaal 50 procent van de kosten. Dat zou betekenen dat de eerste 23 deelnemers aan onze actie kans maakten, hadden we berekend.”
Mooi gebaar
Binnen tien dagen meldden zich vervolgens 43 liefhebbers aan, bijna twee keer zo veel als waar het team op had gehoopt. “Uiteindelijk is het ons met hulp van de Ulebelt gelukt om voor al deze buurtgenoten subsidie toegekend te krijgen. Het waterschap heeft een mooi gebaar gemaakt en nog een extra potje gevonden. Dat betekent dat iedereen die een offerte aangevraagd heeft voor de gestelde deadline, nu de mogelijkheid heeft om de helft vergoed te krijgen. De helft van een toch al scherpe prijs. Echt geweldig.”
Vlogs en dronebeelden
Bij Frank zelf is het groene dak inmiddels geplaatst. En ondertussen zit de energie er goed in bij Zandweerd Stroomt. Het team smeedt alweer plannen voor vervolgacties. “Het animo voor deze actie was groot en niet iedereen die belangstelling heeft voor een groen dak kon in mei snel genoeg schakelen om nog aan te haken. Daarom willen we deze actie bij de volgende subsidieronde graag herhalen. Daarnaast kijken we naar andere mogelijkheden zoals vloerisolatie en een deelauto. En we blijven roeptoeteren om verduurzaming onder de aandacht te houden. Bijvoorbeeld met vlogs, pop-upevenementen en straks ook met dronebeelden van de groene daken.”
Meer informatie?
Meer weten over hoe Buurkracht bewoners in jouw gemeente kan ondersteunen bij collectieve acties? Neem dan contact op met buurtbegeleider Robert Jansen.
jun 29, 2021 | nieuws
Onderzoek in proeftuinen PAW: bewoners meer tevreden bij wijkaanpakken waar bewonersinitiatieven een relevante rol spelen
Bewoners zijn meer tevreden over aardgasvrije-wijkaanpakken als daar een belangrijke rol is weggelegd voor een bewonersinitiatief. Dat blijkt uit onderzoek in zeven van de proeftuinen uit het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW).
Aan bewoners werd in opdracht van PAW gevraagd hoe tevreden ze zijn over de aardgasvrijaanpak in hun wijk, buurt of dorp. In vier van de onderzochte proeftuinen is een bewonersinitiatief een belangrijke partner van de gemeente, of zelfs trekker van het project. Deze proeftuinen scoren significant beter dan andere op een aantal punten:
- De communicatie en informatievoorziening wordt beter gewaardeerd
- De inhoud, betaalbaarheid en keuze voor het aanbod heeft meer draagvlak
- Bewoners ervaren dat ze beter worden betrokken en er meer rekening met ze gehouden wordt
- Ook krijgen de proeftuinen met een bewonersinitiatief een hoger oordeel over de aanpak in het algemeen
Daarnaast lijken de eerste resultaten erop te wijzen dat hoe hoger op de participatieladder het bewonersinitiatief betrokken is, hoe meer tevreden bewoners zijn. Dit houdt in dat de tevredenheid hoger is wanneer een bewonersinitiatief als volwaardig partner van de gemeente wordt gezien, of het initiatief het project zelf organiseert en de gemeente een faciliterende rol neemt.
Participatiecoalitie loopt voorop
De resultaten van het onderzoek onderstrepen het belang van een goede ondersteuningsstructuur voor bewonersinitiatieven. De Participatiecoalitie (de Natuur en Milieufederaties, Stichting Buurkracht, Energie Samen, LSA Bewoners en Klimaatstichting HIER) heeft de afgelopen twee jaar ruim 75 bewonersinitiatieven begeleid naar afspraken met hun gemeente over de aanpak richting aardgasvrij in hun wijk. Momenteel worden nog zo’n 200 bewonersinitiatieven in wijken door het hele land ondersteund. Die ondersteuning bestaat bijvoorbeeld uit trainingen en advies, maar ook procesbegeleiding om als bewoners en gemeente beter samen te werken.
Het onderzoek toont aan dat dit werk belangrijk is en de komende jaren zal blijven. Om in 2050 een klimaatneutrale en aardgasvrije gebouwde omgeving te hebben, zijn enthousiaste bewoners cruciaal. Mensen die alleen of met hun buurtgenoten initiatief nemen om aan de slag te gaan. Om die energie goed te benutten is het nodig dat zij ondersteuning krijgen, de deur bij hun gemeente openstaat, en ze behandeld worden als volwaardig partner.
Belang bewonersinitiatief neemt alleen maar toe
Dit jaar ronden alle gemeenten hun Transitievisie Warmte af. De komende jaren zullen honderden gemeenten beginnen met hun eerste wijkuitvoeringsplannen. Ook de gemeenten buiten de proeftuinen van het PAW. Het PAW is een belangrijke leerschool voor gemeenten hoe ze dit moeten aanpakken. Het is dan ook essentieel dat dit programma wordt doorgezet om belangrijke lessen te blijven leren.
Er is inmiddels een belangrijke les bekend: door een bewonersinitiatief in de wijk te betrekken bij de aanpak, kan meer draagvlak en betrokkenheid georganiseerd worden. Dit zal zich waarschijnlijk terugbetalen in een sneller en kostenefficiënter proces voor de gemeente.
De aardgasvrijopgave staat nog aan het begin, maar er komen steeds meer positieve signalen uit de proeftuinen over bewonersinitiatieven die goed samenwerken met hun gemeente. Daar moet op voortgebouwd worden. Alleen zo kunnen het PAW, gemeenten en de Participatiecoalitie werken aan opschaalbare aanpakken waarover bewoners tevreden zijn.
Lees het hele onderzoek
